گزارش شاخص هوش مصنوعی ایران ۱۴۰۴

نکات کلیدی گزارش ۱۴۰۴

فصل 7 - مشروعیت‌بخشی

فصل 7 - مشروعیت‌بخشی

در سیستم نوآوری فناورانه، یکی از کارکردهای کلیدی که مسیر آینده توسعه فناوری را جهت دهی می‌کند، مشروعیت فناوری در جامعه است. مشروعیت فناوری در مراحل مختلف سیستم نوآوری فناورانه، متفاوت است. در سطوح ابتدایی توسعه فناوری، بیشتر مشروعیت نزد افرادی که پیشرو در استفاده از فناوری هستند، اهمیت دارد. از آن جایی که سیستم نوآوری فناورانه هوش مصنوعی در ایران هنوز در مراحل ابتدایی رشد و توسعه خود قرار دارد، در این کارکرد، تمرکز بر افراد پیشرو در استفاده از هوش مصنوعی است تا ابعاد گوناگون مشروعیت فناوری از منظر ایشان مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد. از سوی دیگر، مفاهیمی مانند مشروعیت فناوری پیچیدگی های نظری و مفهومی فراوانی دارند؛ لذا سنجش آن‌ها، خصوصاًً در مراحل ابتدایی شیوع فناوری، از طریق روش‌های کمّّی و پرسش نامه چندان مفید نخواهد بود. به همین سبب، این بخش از گزارش با یک نوآوری در روش‌شناسی، یعنی به‌کارگیری هوش مصنوعی مبتنی بر مدل‌های زبانی بزرگ در نقش مصاحبه‌کننده با افراد و ابزار تحلیل داده همراه است. این رویکرد، امکان انجام مصاحبه در تعداد بالا و سپس تحلیل آن‌ها را فراهم کرده و کمک می‌کند تا ارزیابی دقیق‌تری از وضعیت مشروعیت هوش مصنوعی در ایران به دست آورد. مهم‌ترین محدودیت این روش در شرایط فعلی، عدم تعمیم پذیری به جوامع زبانی دیگر و در نتیجه عدم امکان مقایسه بین‌المللی است؛ چرا که این روش تحقیق و چارچوب فنی آن ابتدا برای ایران طراحی و تنظیم شده و فرآیند مصاحبه کاملاً با بافتار اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و حتی اخلاقی مصاحبه ایرانیان تطبیق یافته و به‌کارگیری آن برای مخاطبان خارجی با چالش مواجه خواهد شد. به همین سبب، این بخش از گزارش، تنها با تمرکز بر ایران به ارائه داده‌ها و تحلیل‌ها می پردازد.

1
عموم متخصصین به صورت مشروط از هوش مصنوعی استقبال می‌کنند و معتقدند این فناوری می‌تواند دلالت‌های مثبتی در جهت اهداف جامعه داشته باشد.
1
2
علی‌رغم آگاهی از مخاطرات احتمالی ناشی از پاسخ‌های هوش مصنوعی، اقدام خاصی در جهت صحت‌سنجی آن انجام نمی‌دهند.
2
3
متخصصین، رویکرد اجتناب‌ناپذیر نسبت به هوش مصنوعی ندارند و پذیرش هوش مصنوعی را امری گریزناپذیر قلمداد نمی‌کنند.
3
4
از نظر متخصصین، معتبرترین سازوکاری که به پر کردن شکاف آگاهی از مخاطرات و راه‌های جلوگیری از آن کمک می‌کند، آموزش و ارتقای سواد دیجیتال عموم افراد در مقابل تقویت نهادهای نظارتی یا ارائه چارچوب‌‌های اخلاقی و حکمرانی است.
4
5
با این وجود، آگاهی از مخاطرات هوش مصنوعی بیش از تقاضا برای ارائه راه‌حل‌ها برای غلبه بر مشکلات این فناوری است. متخصصین به طور عام، خواستار راه‌حل‌های نهادی شامل چارچوب‌های حکمرانی و مقررات‌گذاری برای نظارت بر خروجی‌های محصولات هوش مصنوعی نیستند.
5